Voor wie moet kunnen laten zien dat het geregeld is
AI-geletterdheid: wat artikel 4 van de AI Act van je vraagt
De AI Act verplicht organisaties om hun mensen AI-geletterd te maken. Er staat geen verplichte cursus in de wet, en ook geen urennorm. Wat er wel staat, en wat je moet kunnen laten zien, leggen we hieronder uit.
Plan een kennismakingDe verplichting
Een verplichting zonder voorgeschreven vorm
Artikel 4 van de EU AI Act vraagt organisaties om te zorgen dat medewerkers die met AI werken voldoende begrijpen wat ze gebruiken. Die verplichting geldt sinds februari 2025 en raakt vrijwel elke organisatie, want ook een team dat alleen Copilot of ChatGPT gebruikt valt eronder. De wet schrijft alleen niet voor hoe je dat doet, en sinds de Digital Omnibus van juli 2026 staat er expliciet bij dat je geen specifiek kennisniveau per persoon hoeft te garanderen. Dat maakt de vraag lastiger dan hij lijkt: er is geen vinkje dat je kunt zetten, en tegelijk moet je wel iets kunnen laten zien.
De data en toezichtsbevoegdheden rond de AI Act zijn de afgelopen jaren meermaals verschoven, laatstelijk eind juli 2026 door de Digital Omnibus. Voor een actueel beeld van wat wanneer geldt staat er een aparte pagina over de EU AI Act. Bijgewerkt op 19 augustus 2026.
Artikel 4
Wat er wel en niet in de wet staat
Het artikel zelf is kort. De meeste onzekerheid komt niet van wat erin staat, maar van wat mensen erin lezen dat er niet staat.
Iedereen die AI inzet, niet alleen wie het bouwt
De verplichting ligt bij de organisatie die een AI-systeem gebruikt, ongeacht of ze het zelf gemaakt heeft. Een gemeente met Copilot in Microsoft 365 valt er net zo goed onder als een bedrijf dat een eigen model traint. Het gaat om de mensen die ermee werken en om degenen namens wie het wordt ingezet.
Kennis die past bij de rol en het risico
De wet koppelt het niveau aan de context: wat iemand moet weten hangt af van wat diegene met AI doet en welk risico daarbij hoort. Een adviseur die AI op klantdossiers inzet heeft een ander gesprek nodig dan iemand die Copilot gebruikt om notulen samen te vatten. Een algemene plenaire sessie voor de hele organisatie dekt dat zelden af. Sinds de Digital Omnibus is het wel expliciet een inspanningsverplichting: je neemt maatregelen die de geletterdheid ondersteunen, je garandeert geen kennisniveau per individu.
Geen verplichte cursus, geen urennorm, geen certificaat
Er staat geen voorgeschreven opleiding in de wet, geen minimum aantal uren en geen erkend certificaat. Sinds de Digital Omnibus staat er zelfs expliciet bij dat er geen specifiek kennisniveau per persoon gegarandeerd hoeft te worden. Aanbieders die suggereren dat juist hun training wettelijk verplicht is, zeggen dus meer dan er staat. Wat telt is of wat je aanbiedt aantoonbaar past bij wat jullie mensen daadwerkelijk met AI doen.
Je moet het kunnen laten zien, niet alleen gedaan hebben
In de praktijk komt het neer op een dossier: welke AI-systemen gebruiken jullie, welk kennisniveau hoort bij welke rol, wat is er aangeboden, wie was erbij, en welke interne richtlijnen gelden. Dat dossier is ook zonder toezichthouder nuttig, want het beantwoordt precies de vragen die nieuwe medewerkers stellen.
In de praktijk
Drie stappen die het aantoonbaar maken
Dit is geen project van maanden. De meeste organisaties komen een heel eind met een halve dag inventariseren en een trainingsronde die toch al op de planning stond.
Breng in kaart wat er al gebruikt wordt
Niet alleen de tools die officieel zijn uitgerold, ook wat mensen zelf zijn gaan gebruiken. Die tweede lijst is meestal langer dan verwacht en is precies waar het risico zit.
Bepaal per rol wat iemand moet weten
Drie of vier niveaus is genoeg: wie AI incidenteel gebruikt, wie het dagelijks gebruikt, wie er beslissingen op baseert, en wie het inkoopt of beheert. Per niveau een korte omschrijving van wat je verwacht.
Leg vast wat je hebt gedaan
Trainingsplan, deelnemerslijst, de interne richtlijn en de datum. Wie dat bijhoudt heeft het antwoord klaar liggen als er iemand naar vraagt, en hoeft het niet achteraf te reconstrueren.
Waar dit landt
Wat wij hierin doen
De fundamentmodule
Onze basismodule dekt precies wat artikel 4 vraagt van dagelijkse gebruikers: goedgekeurde tools, dataclassificatie, do's en don'ts en wie waarvoor verantwoordelijk is. 8 tot 15 mensen per sessie, vanaf 250 euro per deelnemer.
Het beleid eronder
Training zonder kaders levert vooral enthousiasme op. Een AI-beleid legt vast welke tools mogen, welke gegevens erin mogen en wie beslist. Dat is ook het document waar je in het dossier naar verwijst.
Eerst weten waar je staat
Weet je niet zeker wat er al ligt? De AI Quick Scan geeft in een paar minuten een eerlijk vertrekpunt, inclusief wat er nog ontbreekt.
Wanneer dit niet je eerste zorg is
- Is AI bij jullie nog nergens in gebruik, ook niet informeel? Dan is dit een papieren oefening. Begin dan liever bij de vraag waar AI iets zou kunnen opleveren.
- Ligt het traject al bij een compliance- of juridische afdeling die het trekt? Dan hoeven wij daar niet overheen. We sluiten liever aan op de trainingskant dan dat we het dossier overnemen.
- En als iemand je vertelt dat er een boete op de deurmat ligt als je volgende maand geen certificaat hebt: dat klopt niet. Laat je niet iets verkopen op basis van een deadline die er niet is.
We vragen organisaties niets wat we zelf niet doen.
Vijf regels waar ons werk zich aan houdt, inclusief wat we niet doen. Lees ons AI-beleid
Veelgestelde vragen
01 Is AI-geletterdheid echt verplicht? +
Ja, artikel 4 van de EU AI Act legt die verplichting bij organisaties die AI-systemen inzetten, en die geldt sinds februari 2025. De Digital Omnibus van juli 2026 heeft de verplichting niet geschrapt, maar de formulering wel verzacht: het gaat om maatregelen die AI-geletterdheid ondersteunen, en er hoeft geen specifiek niveau per persoon gegarandeerd te worden. Wat nooit verplicht was, is een specifieke cursus of een certificaat. De wet vraagt om voldoende kennis, passend bij rol en risico, en dat je dat kunt onderbouwen.
02 Geldt dit ook als we alleen Copilot of ChatGPT gebruiken? +
Ja. De verplichting hangt aan het gebruiken van AI, niet aan het bouwen ervan. Juist bij algemene tools is het relevant, omdat mensen die vaak zelf zijn gaan gebruiken zonder dat er afspraken over zijn gemaakt.
03 Hoeveel tijd kost het om dit op orde te krijgen? +
Voor de meeste organisaties: een halve dag om in kaart te brengen wat er gebruikt wordt en per rol vast te leggen wat je verwacht, plus de trainingsrondes zelf. Het zwaarste deel is meestal niet de training maar de inventarisatie, omdat die zichtbaar maakt wat er allemaal al draait.
04 Wat als medewerkers al AI gebruiken zonder dat wij het weten? +
Dat is de normale situatie, niet de uitzondering. Het is ook precies waarom de inventarisatie de eerste stap is. Vraag er open naar in plaats van het te verbieden: een verbod verplaatst het gebruik naar privé-accounts, waar je er geen zicht meer op hebt.
05 Wat is het verschil met een AI-beleid? +
AI-geletterdheid gaat over wat mensen weten; het beleid over wat er mag. Ze horen bij elkaar: zonder beleid weet je niet wat je moet trainen, en zonder training leest niemand het beleid. In de meeste trajecten pakken we ze samen op.
Wil je dit aantoonbaar op orde hebben?
We kijken samen wat er al ligt en wat er per rol nodig is.